Phân tích bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Bài làm

Loading...

“Đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu
Nghe dịu nỗi đau của mẹ
Ba lần tiễn con đi
Hai lần khóc thầm lặng lẽ…”

Có ai không bổi hổi bồi hồi xao xuyến nhớ quê hương, nhớ mái nhà thân yêu sau những lời tự tình ngọt ngào từ bài hát “Đất nước” của Tạ Hữu Yên? Đất nước bắc nhịp cầu bắt nối kết bao trái tim nóng của người nghệ sĩ để rồi làm nên những vần thơ tuyệt vời. Có “Đất nước” của Nguyễn Đình Thi, “Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng” của Chế Lan Viên… và giờ tôi càng yêu quê hương hơn khi bắt gặp những vần thơ “Đất Nước” của Nguyễn Khoa Điềm. 

Nguyễn Khoa Điềm nổi bật là cây bút trữ tình – chính luận, thành công lớn trong thể loại trường ca. Bài thơ “Đất Nước” thuộc trường V của trường ca “Mặt đường khát vọng” – một tác phẩm phản ánh sâu sắc tài năng, phong cách và hồn thơ Nguyễn Khoa Điềm. Bài thơ là những cảm nhận mới mẻ của tác giả về đất nước và thể hiện tư tưởng đất nước của nhân dân. Qua đó, nhà thơ muốn thức tỉnh thanh niên Sài Gòn xuống đường đấu tranh vì Tổ quốc và cổ vũ chiến trường nóng bỏng Bình – Trị – Thiên năm 1971.

Trong khi cảm nhận về đất nước, Nguyễn Khoa Điềm đã đưa ra định nghĩa đất nước bằng cách trả lời các câu hỏi khác nhau từ nhiều góc nhìn khác nhau.
Đất nước có từ bao giờ? Đất nước có từ rất lâu đời, tồn tại trong những câu chuyện dân gian “ngày xưa mẹ thường hay kể”. Đất nước thật gần gũi trong “miếng trầu bây giờ bà ăn”. 

Thế rồi đất nước sinh ra từ đâu? Đất nước có trong truyền thống tinh thần dân tộc “trồng tre mà đánh giặc”, giữ nước. Đất nước có trong tình nghĩa thủy chung “gừng cay muối mặn” của cha mẹ. Đất nước còn trong truyền thống lao động sản xuất “xay, giã, giần, sàng…”

Cuối cùng, “Đất Nước” là gì? Gắn với không gian địa lí, đất nước khi thân thuộc thân thuộc như “nơi anh đến trường”, “nơi em tắm”; khi to lớn bằng thế “bay về hòn núi bạc”, cá ngư ông “móng nước biển khơi”. Theo phương diện lịch sử, đất nước gắn với truyền thuyết về nguồn gốc nguyên thủy của loài người, là dân tộc con rồng cháu tiên sinh ra từ mối duyên thần kì của mẹ  u Cơ và cha Lạc Long Quân.

Từ những lí lẽ trên, Nguyễn Khoa Điềm muốn nhắc nhở trách nhiệm chung:

“Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở”

Cách nói điệp “phải biết” vừa đang ra lệnh vừa như đang dặn dò tha thiết về trách nhiệm cống hiến sức mình cho đất nước của thế hệ trẻ hôm nay.
Ở phần sau, Nguyễn Khoa Điềm tập trung thể hiện quan điểm tư tưởng đất nước của nhân dân thông qua nhiều phương diện.

Loading...

Phân tích bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Nhìn từ chiều sâu địa lí, đất nước là kết tinh tâm hồn và tình cảm của đại chúng nhân dân:

“Những người vợ nhớ chồng còn góp cho đất nước mình núi Vong Phu
Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên Hòn Trống Mái
Gót ngựa của Thánh Gióng đi qua còn trăm ao đầm để lại
Chín mươi chín con voi góp sức mình dựng đất tổ Hùng Vương”

Theo tác giả, nhân dân chính là chủ thể sáng tạo và xây dựng đất nước. Tình cảm thủy chung của vợ chồng làm nên một ngọn núi tên Vọng Phu, núi đôi Trống Mái. Những ao, hồ, sông suối… xuất hiện sau gót chân Thánh Gióng hay Giao Long trẫm mình dưới đáy sâu. Và vô vàn những sự vật nhỏ bé, không tên khác lại hóa thành “dáng hình xứ sở” đất nước. 

Nhìn theo chiều dài lịch sử, đất nước là kết quả của sự đấu tranh, gầy dựng từ bao thế hệ:

“Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Khi có giặc người con trai ra trận
Người con gái trở về nuôi cái cùng con
Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh”

Đó là những thế hệ đã đi xa, những thế hệ đang đấu tranh hiện tại. Đó là những năm tháng đấu tranh gian khổ, trường kì. Cặp đối lập từ “sông” – “chết”, “con gái” – “con trai”… đều tập trung thể hiện công sức của đại bộ phận nhân dân với đất nước chung. 

Nhìn từ chiều sâu văn hóa, đất nước cũng hoàn toàn là do nhân dân tạo nên, gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thế hệ:

“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng
Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi
Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói
Họ gánh theo tên xã tên làng trong mỗi chuyến di dân
Họ đắp đập be bờ cho người đời sau trồng cây hái trái”

Đoạn thơ nhấn mạnh công sức tạo nên đất nước của nhân dân thông qua điệp từ “họ” ở đầu mỗi câu thơ. Mỗi thế hệ đi qua đều cố gắng tạo ra giá trị mới, gìn giữ truyền thống và để lại cho đời sau. Những từ “truyền” tạo nên cảm giác của một cuộc chạy tiếp sức trường kì không mệt mỏi, cứ như thế mà hình thành và phát triển đất nước. 

Nguyễn Khoa Điềm đã huy động cả một kho tàng tri thức phong phú, mang tính tổng hợp cao trong một bài thơ “Đất Nước” và diễn tả điều đó bằng hồn thơ dào dạt tình người Thừa Thiên và chút suy tư thời thế đằm sâu. Nhờ thế những câu thơ đi vào lòng người vừa thiết tha vừa ý tứ và khó lòng mà quên đi!